In ons ziekenhuis is het begeleiden van verpleegkundigen in opleiding meer dan het overdragen van kennis en vaardigheden: het is het vormen van professionals die kritisch kunnen denken, onderbouwde keuzes maken en bijdragen aan de ontwikkeling van de zorg. In dat licht is het doen van onderzoek tijdens de opleidingsfase geen optioneel onderdeel, maar een essentieel fundament van het leerproces.
Onderzoek doen stimuleert studenten om met een open, nieuwsgierige en reflectieve houding te kijken naar hun eigen handelen en de zorgpraktijk. Het helpt hen om evidence-based te leren werken en om actief bij te dragen aan kwaliteitsverbe-tering. Voor het ASz biedt dit een kans om onderwijs, praktijk en innovatie met elkaar te verbinden. Door onderzoek te integreren in het leertraject ontstaat er een krachtige wisselwerking tussen opleiden, onderwijs, wetenschap en zorgvernieuwing. Het stimu-leren van een onderzoekende houding draagt bij aan de profes-sionele ontwikkeling van studenten én aan de innovatiekracht van de organisatie.
In dit eerste deel van een serie artikelen komen leerling verpleegkundigen Lisa Luijsterburg (LL), Alieke Bakker (AB) en Simone van Trappe (ST) aan het woord over de rol die onderzoek speelt binnen hun opleiding in het ASz.
AB
“Onderzoek vormt een belangrijk onderdeel van de afstudeerfase. In de laatste drie periodes werken we aan een praktijkgericht onderzoek. Hierbij ga je aan de slag met een onderzoeksvraag en geef je zelf invulling aan hoe je het onderzoek uitvoert (bijvoor-beeld kwalitatief of kwantitatief). Door praktijkgericht onderzoek leer ik om op een gestructureerde en onderbouwde manier een probleem in kaart te brengen, oplossingen te formuleren en dit om te zetten in een concrete bijdrage aan kwaliteitsverbetering in de zorg. Het is een drukke periode in de afronding van de opleiding, maar je leert er veel van en je kunt echt iets betekenen voor de praktijk.”
LL
“Om de opleiding tot HBO-V te kunnen afronden wordt er verwacht van de student dat zij een PGO (praktijkgericht onderzoek) doen. Dit wordt getoetst aan de hand van een CGI (Criterium gericht interview). Dit speelt dus een grote rol bij de afronding van de opleiding. Zelf doe ik onderzoek naar niet-verpleegkundige taken op de afdeling (D3). Hierbij wil ik weten wat het uitvoeren van niet-verpleegkundige taken doet met het werkplezier/werkstress en hoe er bewustwording gecreëerd kan worden over het onder-werp.”
ST
“Onderzoek speelt voor mij een belangrijke rol in de afronding van mijn HBO-V opleiding, omdat ik hiermee laat zien dat ik op een methodische en onderbouwde manier een praktijkgericht probleem kan analyseren en aanpakken. Door het schrijven van mijn scriptie toon ik aan dat ik kritisch kan nadenken, relevante (wetenschappelijke) literatuur weet toe te passen en tot gefun-deerde conclusies en aanbevelingen kom, die bijdragen aan verbetering van de zorgpraktijk. Mijn onderzoek laat zien dat ik beschik over hbo-werk- en denkniveau en klaar ben voor een professionele rol als verpleegkundige met regie- en reflectievaar-digheden.
Mijn onderzoeksvraag is ‘Wat hebben verpleegkundigen, werk-zaam op de klinische afdeling D1 (cardiologie) van het ASz en tevens mantelzorgers, nodig om deze rollen te combineren?’. Ik doe dus onderzoek naar wat verpleegkundigen die werken op de klinische afdelingen van het ASz en daarnaast ook mantelzorger zijn, nodig hebben om deze twee intensieve rollen goed met elkaar te kunnen combineren. Hierbij richt ik me op hun behoeften, erva-ren knelpunten en mogelijke ondersteuning vanuit de organisatie.”
AB
“In het kader van de strategische ambities van het ASz op het gebied van duurzaamheid, heb ik een praktijkgericht onderzoek uitgevoerd op verpleegafdeling D1 (cardiologie). Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de kansen en belemmeringen die verpleegkundigen ervaren bij het verbeteren van duurzaam werken op de afdeling. Mijn praktijkgericht onderzoek richtte zich op de volgende onderzoeksvraag: ‘Welke kansen en belemmerin-gen zien de verpleegkundigen van verpleegafdeling D1 (cardiolo-gie) van het ASz in het verbeteren van duurzaamheid op de verpleegafdeling?’. Voor dit onderzoek heb ik twee focusgroepen uitgevoerd waarin we in gesprek gingen over de kansen en belem-meringen.
Het onderzoek is over het algemeen goed verlopen. Ik had in het begin een duidelijke en haalbare planning gemaakt, waardoor ik alles op tijd kon afronden. Over mijn onderwerp was veel literatuur beschikbaar. Dit hielp bij het vormen van een goed theoretisch kader. In combinatie met informatie over de behoeftes uit de prak-tijk, ben ik uiteindelijk tot een mooie en waardevolle onderzoeks-vraag gekomen. Wat wel lastig was, was het werven van voldoende deelnemers voor mijn focusgroepen. Soms waren mensen verhinderd of zeiden last-minute af. Door persoonlijke benadering en flexibiliteit is het gelukkig uiteindelijk toch gelukt om voldoende deelnemers te betrekken.”
ST
“De betrokken begeleiding vanuit het ASz is fijn, dit geeft me veel vertrouwen in het proces. De lijntjes zijn kort, waardoor ik makke-lijk vragen kan stellen en snel antwoord krijg. Waar ik in het begin wel tegenaan liep, was het aЫakenen van mijn onderwerp. Ik merkte dat ik geneigd was om het te breed te maken, waardoor het lastig werd om focus te houden. Aangezien ik een breed onderwerp gekozen had, en er op mijn afdeling niet genoeg respondenten waren – verpleegkundigen die ook mantelzorger zijn – heb ik mijn onderzoek iets breder aangepakt. Dat maakt wel dat ik focus moet houden en goed moet opletten dat ik het niet te breed aanpak.”
AB
“We hebben al eerder onderzoek moeten doen. Zo hebben we in ons eerste jaar een CAT (critically apraised topic) uitgevoerd. Hier-voor hebben we literatuuronderzoek gedaan om het beste beschikbare bewijs te vinden over een klinische vraag uit de prak-tijk. Ook hebben we onderzoek gedaan in een wijkanalyse, waarin we kenmerken en omstandigheden van een specifieke wijk onder-zochten. In het tweede jaar zijn we verder aan de slag gegaan met een praktijkgericht onderzoek en hebben we daarnaast nog aan de hand van interprofessionele samenwerking onderzoek gedaan naar een bepaald onderwerp. Onderzoek is dus een terugkerend thema binnen de opleiding HBO-V.”
LL
“Het ging allemaal goed, ook de bijdrage aan de praktijk. Het lastige is om verpleegkundigen op hetzelfde moment bij elkaar te krijgen om over het onderwerp in gesprek te gaan. Dit vergt plan-ning, plus een beetje geluk dat de discussie niet verstoord wordt. In het derde jaar heb ik voor school een actieonderzoek moeten doen aan de hand van het PDCA-cyclus. Dit was klein opgezet en in dat opzicht niet vergelijkbaar met het PGO. Voor de rest krijg je wel alle voorbereiding op school om een groter onderzoek uit te voeren.”
ST
“Elk jaar deden we inderdaad wel een onderzoek, dit kon in de vorm zijn van een verbeterplan, een scriptie in een kleinere vorm of analyseren van casussen.”
AB
“Ik vind het waardevol dat we leren hoe je met onderzoek een bijdrage kunt leveren aan de kwaliteit van zorg. Het zorgt ervoor dat je verder kijkt dan alleen je dagelijkse werkzaamheden en leert onderbouwen waarom je iets doet.”
LL
“Zelf vind ik het leuk om onderzoek te mogen doen en hierdoor bij te dragen aan verbeteringsprocessen in het verpleegkundig beroep. Wel geeft het af en toe veel stress, maar dat neem je dan maar voor lief.”
ST
“Ik vind onderzoek binnen de opleiding een waardevol onderdeel, omdat het me leert om kritisch te kijken naar de zorgpraktijk en onderbouwde keuzes te maken. Door onderzoek te doen, ontwik-kel ik niet alleen analytisch denken, maar leer ik ook hoe ik proble-men op de werkvloer systematisch kan aanpakken. Ik zie het als een manier om de kloof tussen theorie en praktijk te overbruggen en daadwerkelijk bij te dragen aan verbeteringen in de zorg. Het helpt me om als verpleegkundige niet alleen zorg te verlenen, maar ook mee te denken over hoe die zorg beter, efficiënter en mensgerichter kan worden ingericht.”
AB
“Ik zie mezelf in de toekomst wel een rol spelen in onderzoeks-projecten. Niet als hoofdtaak, maar wel als onderdeel van mijn werk. Ik vind het belangrijk dat de zorg zich blijft ontwikkelen en daar is onderzoek voor nodig. Onderzoek leert verpleegkundigen kritisch kijken naar hun eigen handelen en processen op de afde-ling. Het draagt bij aan het signaleren van knelpunten en het aandragen van verbeteringen, waardoor de zorg continu in ontwik-keling blijft. In mijn eigen onderzoek gericht op duurzaamheid kwamen bijvoorbeeld kansen naar voren zoals energiebesparing, beter afval scheiden en het belang van stapsgewijze implementa-tie. Tegelijkertijd kwamen ook belemmeringen aan het licht, zoals een hoge werkdruk en een gebrek aan ondersteuning vanuit het management. Doordat deze kansen en belemmeringen in beeld gebracht zijn, heeft het ziekenhuis hier zicht op en kan er echt wat verbeterd worden in de praktijk.”
LL
“Verpleegkundige hebben het op een verpleegafdeling erg druk met allerlei soort taken. Helaas bestaat een groot deel van deze taken uit niet-verpleegkundige taken waardoor de kwaliteit van patiëntenzorg achteruitgaat. Ook neemt de werkstress van verpleegkundige toe door het uitvoeren van taken die niet binnen het verpleegkundig beroep horen. Door hier onderzoek naar te doen hoop ik bij te kunnen dragen aan verandering van verpleeg-kundige taken.”
ST
“Onderzoek draagt bij aan de ontwikkeling van verpleegkundigen als reflectieve en onderbouwde zorgprofessionals. Het stelt hen in staat om vragen uit de praktijk systematisch te benaderen en onderbouwde beslissingen te nemen. Hierdoor kunnen verpleeg-kundigen actief bijdragen aan kwaliteitsverbetering, innovatie en evidence-based werken. Daarnaast zorgt het ervoor dat verpleeg-kundigen niet alleen uitvoerend zijn, maar ook een inhoudelijke stem hebben in het verbeteren van zorgprocessen. Dit versterkt hun professionele rol en maakt hen een gelijkwaardige gespreks-partner binnen het multidisciplinaire team.
Ik kan me goed voorstellen dat ik me in de toekomst meer wil bezighouden met onderzoek. Het geeft mij de mogelijkheid om verder te kijken dan alleen de dagelijkse zorgverlening en om echt bij te dragen aan structurele verbeteringen in de praktijk. Door onderzoek leer ik vragen te stellen, kritisch te denken en keuzes te onderbouwen met feiten en ervaringen uit de praktijk. Dat vind ik waardevol. Zeker in een zorgomgeving die continu in ontwikke-ling is, lijkt het me belangrijk om onderzoek te blijven gebruiken als middel om de zorg effectiever, veiliger en mensgerichter te maken.”
AB
“Het ziekenhuis kan verpleegkundigen stimuleren om meer met onderzoek bezig te zijn door hier structureel tijd en ruimte voor vrij te maken binnen de roosters. Daarnaast is de mogelijkheid tot goede begeleiding (bijvoorbeeld met een onderzoekscoach) erg belangrijk. Je kan dan altijd bij iemand terecht met vragen. Ook het zichtbaar maken van succesvolle onderzoeksprojecten binnen de organisatie werkt mogelijk motiverend.”
LL
“Dit zou ook kunnen door tijd in te roosteren bij verpleegkundige die hier interesse in tonen. Hiermee bevorder je kwaliteitsverbe-tering en laat je verpleegkundige leiding nemen in verbeterings-processen.”
ST
“Het ziekenhuis zou kunnen starten met het aanbieden van korte scholingen in praktijkgericht onderzoek, zodat verpleegkundigen laagdrempelig kennis kunnen maken met onderzoek doen. Daar-naast gebeurt er al veel binnen kwaliteitsgroepen. Door verpleeg-kundigen hierbij actief te betrekken en successen te delen, komt onderzoek dichter bij de praktijk en ontstaat er meer bewustwor-ding en betrokkenheid op de werkvloer.”
De kwaliteit van zorg in het ziekenhuis staat of valt met de deskun-digheid en het kritisch denkvermogen van zorgprofessionals. Door onderzoek te integreren in de verpleegkundige opleiding wordt een directe verbinding gelegd tussen leren en verbeteren. Studen-ten leren niet alleen hoe ze zorg verlenen, maar ook waarom bepaalde keuzes beter zijn onderbouwd dan andere. Wetenschap-pelijke inzichten vormen zo een fundament voor evidence-based practice, waarbij zorgprofessionals continu reflecteren op hun handelen en bijdragen aan innovatie. Deze wisselwerking tussen opleiding, wetenschap en praktijk leidt tot betere patiëntenzorg, verhoogt de veiligheid en stimuleert een cultuur van voortdurende verbetering binnen de organisatie
